از نیمه دوم دهه 1970 ،نظریه آموزشی رفتاری با نظریه اجتماعی (انسان گرایی) ادغام شد وبراساس تفاوت های فردی فراگیرندگان ،شیوه های یادگیری انفرادی دانش آموزان مورد توجه قرار گرفت .از این رو ،ملاحظات یادگیری فردی اهمیت بیش تری پیدا کرد وفناوری آموزشی انعطاف پذیری بیش تری را به منظور تامین نیازهای فردی در الگوهای یاددهی و"سبک" های یادگیری منعکس نمود .تلویزیون آموزشی به  صورت بخشی از نظام آموزشی در آمد .نظریه های مبتنی بر این که یادگیرندگان بتوانند از مواد آموزشی هماهنگ با
سبک های یا دگیری خود استفاده کنند ،مورد تاکید قرار گرفت .در واحدهای آموزشی ،منابع چاپی والکترونیکی در دسترس قرار گرفت ودر فرایندهای آموزش برنامه ای جهت تحقق یاددهی – یادگیری، انعطاف پذیری وسبک های یادگیری انفرادی اعمال شد .در نیمه اول دهه 1980 ،برنامه ریزان درسی با توجه به ویژگیهای فراگیرندگان برپایه رشد همه جانبه آنان ،ابتدا با استفاده از نظریه های شناختی  وسپس فرا شناختی در ارتباط با مسایل جاری زندگی ،از راهبردهای نظریه های آموزشی ومنابع وشرایط یادگیری به  نفع دانش آموزان بهره گرفتند .از دهه 1980 به بعد ،پژوهشگران به اثر بخشی محیط طبیعی واجتماعی در یادگیری پی بردند ،آموزش گروهی وارتباطات غیر کلامی را یاد آور شدند وفراگیرنده ،محتوا ومحیط زیست را بعنوان سه عامل برجسته در فرایند یادگیری به حساب آوردند .از زمان تعیین سبک های یادگیری دانش آموزان ،یعنی اینکه آنها چگونه محتوا را در محیط یادمی گیرند ،وبه وسیله معلمان مورد توجه خاص قرار گرفت .معلمان با آگاه شدن از
سبک های یادگیری دانش آموزان وهماهنگ کردن سبک های یاددهی با سبکهای یادگیری ،می توانند تدریس خود را با سبک های یاددهی –یادگیری تلفیق کنند .سبک ها و"روش" های تدریس اگر چه با هم متفاوت هستند ،از لحاظ علمی واصولی با هم ارتباط نزدیک دارند .

تعریف سبک

سبک ،شیوه انفرادی ومتعهدانه ای است که باتوجه به تفاوت های فردی به هدف آموزش ورشد استقلال شخصی یادگیرنده ،امر یاددهی – یادگیری را تسهیل می کند .سبک های یادگیری ویاددهی عبارتند از :

1- فرایند گام به گام (پیوسته) : این فراگیرندگان با شیوه اصولی منظم ،موضوعات یادگیری را دنبال می کنند وبه تدریج برمعلومات ،نگرش ومهارت های خود می افزایند .فراگیرندگان گام به گام ،از مواد آموزشی وآموزش برنامه ای استفاده می کنند ،از دانش جدید واطلاعات روز آگاه می شوند وبه رشد وافزایش دانش خویش به طور پیوسته ومتوالی ادامه دهند .

2-  فراگیرنده شهودی :

شیوه مخصوصی است که به دوراز توالی زمانی ومنطقی شیوه سنتی گام به گام ،در دانش آموزان بصیرت ناگهانی وخودانگیزی یه وجود می آورد،به موضوع یادگیری معنا می دهد ،نتیجه گیری می کند نتایج را تعمیم می دهد ."هنری برگسون" ،عارف فرانسوی ،از نیروی شهود و انتقال مستقیم، در سرودن اشعار خود کمک می گرفت. اغلب پیروان سبک شهودی در محیط مدرسه، به طرق مختلف وبا استفاده از اطلاعات غیر اصولی وتجربیات نامنظم وتوجه به محیط اطراف خویش، به درک ،توصیف، توضیح یک مفهوم وحتی به گونه ای درست ودقیق به پیشگویی آینده می پردازند .

3-  فراگیرنده حسی :

در این سبک،بیش تر در جهت تشکیل ایده های معنی دار ،روی یک حس تاکید می شود واز حواس دیگر هیچ گونه استفاده ای به عمل نمی آید .در سبک های دیداری وشنیداری نوع اول، دانش آموزان یافته های خود را از طریق خواندن کتاب ،دیدن فیلم ومشاهده تصاویر به وسیله یکی از حواس پنجگانه بدست می آورند ودر نوع دوم، ازراه های شنیدن توضیحات شفاهی ،سخنرانی ونوار صدا ،معلومات خود را کسب می کنند.امروزه اغلب معلمان از سبک "چند حسی"برای یادگیری دانش آموزان استفاده می کنند .یادگیری یک حسی پاسخگوی مسایل پیچیده معاصر نیست ؛ زیرا فقط بخش کوچکی از حوزه یادگیری را می پوشاند ،حال آنکه در امر یادگیری باید ابعاد مختلف را در نظر گرفت ."لاح من"،در سال 1984 اظهار داشت که دیگر نمی توان به طور کلی تنها اصول حسی رادر جامعه امروزی بازشناخت .شعار عصر مافوق مدرن می گوید :بگذار گلهای زیادی شکوفا شوند ،حکایت از جامعه "چند بعدی" دارد.


4-  فراگیرنده چند حسی :

در دنیای کنونی ،جمع آوری اطلاعات گوناگون وحل مسایل مختلف زندگی وکسب بصیرت های لازم در جهت تصمیم گیری ،نیازمند به کار گیری حواس پنجگانه ،یعنی :دیدن ،شنیدن، لمس کردن، بوئیدن، وچشیدن است. تحصیل مهارت های اساسی ،مانند گوش کردن ،صحبت کردن ،خواندن ،نوشتن وکسب دانش ونگرش ایجاب می کند که دانش آموزان به منظور رشد همه جانبه ،از تمام حواس خود استفاده کنند. 

5-  فراگیرنده تعاملی :  

دراین شیوه که مبتنی برهم کاری معلم وعلاقه دانش آموزاست ،یادگیری فعال وپویا در کلاس تحقق می یابد. معلم با بیان اشعار آموزنده ،انجام نمایش های مناسب ،توصیف شاد ،جلب مشارکت دانش آموز در موضوع یادگیری ،بحث های آزاد ومنظمی که با نقد تفکر آمیز همراه باشدو حتی دانش آموز در قبال آن حالت دفاعی به خود بگیرد، جو کلاس را مشارکت آمیز می کند وبر تعامل هر چه بیشتر برای درک موضوع درس تا کید می ورزد .از مجموعه ی تلاش های دانش آموزان ،"هم کوشی" ایجادمی شود که انگیزه را از برون به درون سوق می دهد ومعلم با ارائه راهبردهای مناسب، همکاری میان فردی ورقابت سالم میان گروهی را آموزش می دهد. 

6 ـ فراگیرنده ساختار روشن  :

هنگامی که معلم ساختار یادگیری را ساده وخالی از ابهام می سازد، در واقع، هدف ها و محدودیت های یادگیری را روشن وعملکرد عقلانی دانش آموز را در راستای نیل به هدف تقویت می کند. دانش آموزان زمانی در کلاس احساس آرامش می کنند که مدرسه را همچون خانه خود بدانند، ساختار درس برایشان به خوبی تعریف شده واز حاشیه روی وزوائد موضوع صرف نظر شده باشد. در این حالت است که آنها می توانند، ساختار اصلی مطلب را با منطق و استدلال بیان کنند وآن ها را فراگیرند

7-  فراگیرنده انتخابی :

با این سبک، فراگیرنده می تواند بسته به موقعیت زمانی ومکانی سبک مناسب را انتخاب کند و یا سبکی را با سبک های دیگر هماهنگ سازد. 


سبک های تدریس

سبک های تدریس اصولا با روش های تدریس متفاوت هستند .روش های تدریس جنبه علمی وعمومی دارد ومعلمان می توانند در تدریس از آن استفاده کنند وکیفیت وتساوی آموزشی را اعتلا بخشند .اما سبک تدریس جنبه انفرادی وشخصی دارد که روی یادگیرنده تاثیر می گذارد ،با توجه به تفاوت های فردی دانش آموزان آنان را به یاد گیری علاقمند می کند ودر فعالیت های یادگیری مستقل بار می آورد .با تلفیق سبک های یادگیری –یاددهی وانتخاب روش تدریس مناسب می توان "بهره وری "کلاس را افزایش داد .سبک های معروف تدریس که با سبکهای یادگیری ارتباط نزدیک دارند به شرح زیر خلاصه می شوند :

الف- سبک تکلیف مدار

معلم موضوعاتی را برای تمام دانش آموزان کلاس به عنوان تکلیف معین می کند ،تا آن ها را یاد بگیرند ؛در حالی که یادگیری ها براساس ویژگی های فردی دانش آموز شکل می گیرد وبیانی ساده وبا توجه به انتظارات دانش آموزان از درس،در محیط کلاس اجرا می شود .

ب- سبک های همکاری

معلم هدف ها وابزارهای نیل به آنها را تعیین می کند وبا تعامل دانش آموزان قبل از کلاس ،ضمن کلاس ،در محیطهای کلاس ،در محیطهای یادگیری ،برنامه ها را به اجرا در می آورد .او با گوش دادن ،توجه کردن ومحترم شمردن دانش آموزان ،آنها را برای مشارکت در امر یادگیری تشویق می کند .

ج- سبک دانش آموز محور

معلم در کلاس محیطی بوجودمی آورد که دانش آموزان فعالیت های مورد علاقه شان را دنبال کنند .این سبک اگرچه برای مدتی در نظام آموزش وپرورش غرب با جدیت دنبال می شد ،اما امروزه به ندرت اجرا می شود؛به گونه ای دیگر شکل حقیقی خودرا از دست داده است .زیرا نیازهای دانش آموزان در جامعه چندی بعدی بالاتر از خواست های آنهاست .به علاوه ،در کلاس درس علاوه بربایدها، نبایدها را نیز باید آموخت.


د- سبک یادگیری محور

معلم ودانش اموزان بطور مساوی برنامه درسی را دنبال می کنند. این سبک در مقابل دانش آموزمحوری قرار دارد که بیش تر به خواست های آنها ویا روی موضوع درس تاکید دارد .این سبک به استقلال دانش آموزان در امر یادگیری کمک می کند .

هـ - سبک احساسی

معلم با احساس وهیجان زیادی ،در کلاس درس دانش آموزان را درگیرموضوعات درسی می‌کند، در فرایند یادگیری احساس  وتعصب به خرج می دهد ،وجوهیجانی وعاظفی شدیدی نسبت به یادگیری بوجود می آورد تا دانش آموزان بااحساس مسئولیت در امور یادگیری، به هدف آموزشی سریع تر نایل شوند .

 بحث ونتیجه گیری

به منظور این که از محیط کلاس ومنبع فکری روبه رشد دانش آموزان بتوان به نحو سازنده استفاده کرد ودانش آموزان رادرگیر فرایند تکالیف کلاسی نمود ،"تعامل " سبک های یادگیری "دانش آموزان " ویاددهی"معلمان" لازم به نظر می رسد ؛زیرا سبک ها با یکدیگر ارتباطی نزدیکی دارند وتنها نمی توان از سبک به خصوصی استفاده کرد .ساختارهای علمی سبک های تدریس ویادگیری، برای درک وتوضیح دیدگاه های مهم فرایند یاددهی –یادگیری ،ابزار کلیدی ارائه می دهند. دانش آموزان را برای فریضه سازی وآزمون آن تربیت کنید وآن ها را برای تسلط برموضوعات درسی یاری دهید ؛مانندسبک های بصری ویا شنیداری که دانش آموزان یادگیری را از طریق خواندن ،دیدن ،سخنرانی ،توضیح وشنیدن دنبال می کنند .ممکن است از سبک های شهودی ،یعنی انتقال مستقیم ،ویا سبک گام به گام نیز بتوان به موقع استفاده کرد .به علاوه، فراگیرندگان
می توانند سبک خود را اصلاح یا تعدیل کنند ویا تغییر دهند و در دروس، خود از سبکهای متفاوت استفاده کنند. از یافته های تحقیق تجربی در کلاس می توان نتیجه گرفت که معلمان شایسته می کوشند ،بابررسی سبک های مختلف تدریس ویادگیری ،آنها را با یکدیگر تلفیق کنند ،سبک های تدریس را باسبک های یادگیری دانش اموزان هماهنگ سازند واز این طریق ،به استقلال دانش آموزان در امر یادگیری کمک کنند.

سبکهای یادگیری موقعی برای دانش اموزان سودمند است که او را به موضوع درس علاقه مند کند ودرگیر فعالیت درسی سازد .در موقعیت های متفاوت ،معلم می تواند از سبک های تدریس متنوعی استفاده کند استفاده از سبک های متنوع دامنه ی هوشی دانش آموزان را در تمام زمینه ها تقویت می کند .برخی از سبک ها ،از جمله ،سبک های "اکتشافی " با طراحی در ذهن آغاز می شود که اجرای آن نیازمند کسب "بصیرت " لازم است.



[1]  ـ رشد تكنولوژی آموزشی ـ دوره پانزدهم ـ اردیبهشت ماه 79 ـ 1378 .