چگونه دانش آموزانی پرسشگر تربیت كنیم ؟ [1]

در دنیایی كه به سرعت در حال تغییر است و واقعیت های پیچیده ی اقتصادی، اجتماعی، محیطی و اخلاقی هر روز بیش از پیش وارد ساختارهای زندگی فردی و اجتماعی می شود، تربیت افرادی پرسشگر، متفكر و منتقد لازم و حتی ضروری به نظر می رسد.

به نظر جانسون تفكر منتقدانه كه یكی از ویژگی های اصلی آن پرسشگری است، امر دشوار یا مرموزی نیست كه فقط كسانی كه تست هوششان در ردیف نابغه هاست و یا تحصیلات دانشگاهی دارند، از پس آن برآیند؛ بلكه تفكر و پرسشگری منتقدانه، مهارت زندگی و عادت ذهن است، كه هر فردی می تواند آن را كسب كند و توسعه دهد. این مهارت باید در مدارس ابتدایی، راهنمایی و متوسطه هم آموزش داده شود.

به یقین می توان گفت اولین شرط در تربیت دانش آموزان پرسشگر و متفكّر، اعتقاد داشتن و آگاهی از آن است. اگر معلمان متفكّر و پرسشگر نباشند، دانش آموزان در این زمینه پیشرفت نخواهند داشت. برای مثال، وقتی معلم بداند كه نظریه های یادگیری شناختی و فراشناختی و ساخت گرایی از پرسشگری و تفكر انتقادی حمایت می كنند و در یادگیری دانش آموز نقش فعالی دارند، دیگر به روش سنتی تدریس نمی كند و به دنبال انتقال دانش از طریق كتاب و ... نیست. دیگر از دانش آموزان انتظار ندارد كه مطالب را همان گونه كه او گفته یا در كتاب ذكر شده است یاد بگیرند و بدون كم و كاست پس بدهند و به صورت كتابخانه های سیار كوچك
در آیند.

اما باید دانست كه برای طرح پرسش توجه به چند نكته لازم است :

الف ) گوش دادن به بحث و شركت كردن در آن به طور فعالانه .

ب ) تلاش برای درك و فهم بحث

ج ) پیش بینی نتایج احتمالی بحث

بعد از رعایت این مراحل می توانند، درباره ی مسأله یا بحث مطرح شده، سؤالات خود را بپرسند نباید به خود ترسی راه بدهند كه سؤالشان مورد تمسخر قرار خواهد گرفت؛ چرا كه معلم ، قبلاً شرایط را برای پرسشگری آماده كرده است مثلاً محیط فیزیكی كلاس به صورت u شكل یا دایره ای قرار گرفته است و دانش آموزان از بُعد روانی احساس امنیّت می كنند و به نظر یكدیگر احترام می گذارند و ...

در پرسشگری و نتیجه گیری باید به این موارد نیز توجه كرد :

·   از راه پرسش كردن اطلاعاتی را كه برای قضاوت و نتیجه گیری لازم است جمع آوری و گزینش كنند.

·   اطلاعاتی كه از نظر آن ها بی معناست، بیهوده تلقی نكنند و در نتیجه گیری نهایی آن ها را نادیده نگیرند.

·   قضاوت های قبلی را مورد پرسش قرار دهند و دوباره امتحان كنند.

·   اطلاعات را ارزیابی كنند.

·      اطلاعات را به گونه ای مؤثر سازمان دهی كنند تا بتوانند به سؤالات پاسخ دهند.